اجتماعى بودن انسان دو مسأله‌اى كه در جلسهء پيش مطرح كرديم لازم است كه از نظر قرآنى بحثش را ادامه بدهيم . يكى اين مسئله كه آيا انسان بالطبع اجتماعى است يا نه ؟ يعنى اجتماعى بودن براى انسان جزء خلقت انسان است و انسان به گونه‌اى آفريده شده است كه اجتماعى باشد ؟ و يا اينكه نه ، انسان در طبيعت به صورت منفرد آفريده شده است ، عوامل خارجى و اجباركننده انسان را وادار به زندگى اجتماعى كرده است ؟ خلاصه ، طبيعت اصلى انسان را به زندگى اجتماعى وادار مىكند و مىكشاند يا علل خارجى ؟ به آياتى از قرآن استدلال شده است كه از نظر قرآن انسان بالطبع و به حسب خلقت و فطرت اجتماعى است . اينها دو دسته آيات است . يك دسته آياتى كه تقريباً اين مطلب را به اصطلاح با دلالت مطابقى بيان مىكند و دستهء ديگر آياتى است كه به دلالت التزامى بيان مىكند . مقصودمان از دلالت مطابقى و التزامى همان است كه منطق مىگويد كه يك وقت چيزى را در منطوق لفظ بيان مىكنند ، و يك وقت چيز ديگرى را بيان مىكنند كه لازمهء آن اين است . آن را دلالت مطابقى و اين را دلالت التزامى مىگوييم . آيات دالّ بر اجتماعى بودن انسان 1 . آيهء سورهء حجرات اما آياتى كه مىتوان گفت دلالت مطابقى دارد يكى آيهء معروف يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناكُمْ مِنْ ذَكَرٍ وَ